ก้าวสำคัญของระบบการเงินไทยที่ไม่ได้หยุดแค่ PromptPay
ประเทศไทยประสบความสำเร็จอย่างมากในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการชำระเงิน โดย PromptPay มีบัญชีลงทะเบียนมากกว่า 92 ล้านบัญชี และประมวลผลธุรกรรมเฉลี่ยกว่า 80 ล้านรายการต่อวันแต่ช่องว่างสำคัญยังคงอยู่ นั่นคือข้อมูลทางการเงินของประชาชนยังถูกเก็บแยกไว้ในแต่ละสถาบัน ไม่สามารถเคลื่อนย้ายไปยังผู้ให้บริการรายอื่นได้อย่างอิสระ
ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) จึงได้ออกประกาศที่ 47/2568 เรื่อง หลักเกณฑ์การกำกับดูแลให้มีกลไกให้ผู้ใช้บริการใช้สิทธิส่งข้อมูลในภาคสถาบันการเงิน หรือที่รู้จักในชื่อ “ประกาศ Your Data” เมื่อวันที่ 25 กันยายน 2568 เพื่อแก้ปัญหานี้โดยตรง
สิทธิที่เจ้าของข้อมูลควรมีมาตั้งแต่แรก
หัวใจของหลักเกณฑ์นี้คือการทำให้ข้อมูลการเงินเป็น “สิทธิของเจ้าของข้อมูล” ไม่ใช่ของสถาบันการเงิน ผู้ใช้บริการสามารถสั่งให้ธนาคารที่ตนมีบัญชีอยู่ส่งข้อมูลไปยังผู้ให้บริการทางการเงินรายอื่นที่ได้รับความยินยอมได้ ผ่านช่องทางดิจิทัลแบบอัตโนมัติ หรือ API
ข้อมูลที่สามารถส่งต่อได้ในระยะแรกครอบคลุมข้อมูลบัญชีเงินฝาก ข้อมูลสินเชื่อ และข้อมูลการชำระเงินผ่านบัญชี e-Money และบัตรเครดิต ข้อมูลเหล่านี้สะท้อนสถานะทางการเงิน พฤติกรรมการใช้จ่าย และรูปแบบการชำระหนี้ ซึ่งช่วยให้ผู้ให้บริการเข้าใจลูกค้าได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ไทม์ไลน์ที่ชัดเจน: เริ่มจากเงินฝาก สู่สินเชื่อและนิติบุคคล
ตามหลักเกณฑ์ที่ ธปท. กำหนด สถาบันการเงินต้องทยอยเปิดให้บริการส่งข้อมูลตามลำดับดังนี้:
ข้อมูลเงินฝากของบุคคลธรรมดา ต้องพร้อมให้บริการภายใน 6 ไตรมาสนับจากหลักเกณฑ์มีผลบังคับใช้ หรือคาดว่าภายในไตรมาสที่ 4 ปี 2569
ข้อมูลสินเชื่อและการชำระเงินของบุคคลธรรมดา ต้องพร้อมภายใน 7 ไตรมาส หรือราวไตรมาสที่ 1 ปี 2570
ข้อมูลเงินฝากของนิติบุคคล ต้องพร้อมภายใน 9 ไตรมาส หรือราวไตรมาสที่ 3 ปี 2570
ข้อมูลสินเชื่อและการชำระเงินของนิติบุคคล ต้องพร้อมภายใน 10 ไตรมาส หรือราวไตรมาสที่ 4 ปี 2570
ไม่ใช่แค่เทคโนโลยี แต่คือการออกแบบเพื่อความเป็นธรรม
สิ่งที่สำคัญไม่แพ้ตัวเทคโนโลยีคือหลักการกำกับดูแลด้านค่าธรรมเนียมและเงื่อนไข โดย ธปท. กำหนดชัดเจนว่าผู้ให้บริการ ไม่ควรคิดค่าธรรมเนียม สำหรับการใช้สิทธิส่งข้อมูลของลูกค้า เว้นแต่เป็นการเรียกข้อมูลเกินระดับปกติที่กำหนด เนื่องจากนี่เป็นสิทธิของเจ้าของข้อมูล
นอกจากนี้ ยังมีหลักการเรื่อง Reciprocity หรือการตอบแทนซึ่งกันและกัน ผู้ให้บริการที่รับข้อมูลลูกค้าจากสถาบันอื่นก็ควรมีกลไกให้ลูกค้าส่งข้อมูลของตนออกไปยังผู้ให้บริการรายอื่นได้เช่นกัน เพื่อไม่ให้เกิดการผูกขาดข้อมูล
สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป
แม้หลักเกณฑ์ Your Data จะเป็นก้าวที่ชัดเจน แต่ยังมีช่องว่างที่ต้องจับตา โดยเฉพาะการกำกับดูแล Third Party Data Aggregator หรือผู้ให้บริการรวบรวมข้อมูลบุคคลที่สาม ซึ่ง ธปท. อยู่ระหว่างพิจารณาแนวทางการอนุญาตและกำกับดูแลเพิ่มเติมและการขยายขอบเขตไปยังผู้ให้บริการนอกภาคสถาบันการเงิน เช่น ตลาดทุนและประกันภัย ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือจาก ก.ล.ต. และ คปภ. ในการกำหนดมาตรฐานร่วมกัน
