สินเชื่อ “ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง” หรือ BNPL กำลังเปลี่ยนวิธีที่คนไทยเข้าสู่ระบบเครดิต ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ระบุว่าในช่วงสี่ปี จำนวนผู้ใช้ BNPL เพิ่มจากประมาณ 600,000 คน เป็น 6 ล้านคน หรือราวสิบเท่า และประมาณ 45% ของคนรุ่นใหม่ใช้ BNPL เป็นสินเชื่อแรก ยอดคงค้าง BNPL ณ สิ้นปี 2567 อยู่ที่ 17,900 ล้านบาท เพิ่ม 38% จากปีก่อนหน้า ขณะที่จำนวนบัญชีพุ่งจาก 620,000 บัญชีในปี 2564 เป็น 4.91 ล้านบัญชีในปี 2567 ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้สะท้อนเพียงความสะดวกของบริการ แต่สะท้อนพฤติกรรมก่อหนี้ที่เกิดขึ้นเร็วเกินกว่ากรอบคุ้มครองผู้บริโภคจะตามทัน
ธปท. ตรวจพบรูปแบบการใช้จ่ายที่น่ากังวล ผู้บริโภคบางส่วนใช้ BNPL ซื้อข้าวมันไก่ราคา 50 บาทแล้วผ่อนสี่เดือน หรือชานมไข่มุก 106 บาทผ่อนสามเดือน ซึ่งเป็นสัญญาณว่าสินเชื่อถูกใช้กับสินค้ามูลค่าต่ำและความถี่สูง กลุ่มเสี่ยงที่สุดคือนักศึกษาและคนที่เพิ่งเริ่มทำงาน โดยคนอายุ 20–35 ปีมีสัดส่วนเป็นหนี้ถึง 52.7% และกลุ่มแรกเข้าทำงานมีอัตราหนี้เสียสูงสุดถึง 27% ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ BNPL อย่างเดียว แต่อยู่ที่การออกแบบประสบการณ์ที่ทำให้การก่อหนี้ดูเหมือนการชำระเงินปกติ
กระทรวงการคลังและ ธปท. เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อแนวทางการกำกับธุรกิจ BNPL ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม ถึง 15 พฤศจิกายน 2569 โดยสาระสำคัญคือกำหนดให้ BNPL เป็นธุรกิจที่ต้องได้รับใบอนุญาตเฉพาะ จากเดิมที่ผู้ให้บริการบางรายอาศัยใบอนุญาตสินเชื่อส่วนบุคคลดิจิทัลหรือประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งมีเพดานดอกเบี้ยต่างกัน กรอบใหม่พิจารณาจำกัดดอกเบี้ยไว้ที่ 15–20% จำกัดวงเงิน และกำหนดอายุขั้นต่ำของผู้ใช้บริการ
จุดที่สภาองค์กรของผู้บริโภคผลักดันคือการออกแบบหน้าชำระเงิน สภาผู้บริโภคเสนอว่าไม่ควรตั้ง “Pay Later” เป็นตัวเลือกเริ่มต้นในหน้าชำระเงิน เพราะทำให้ผู้บริโภคเปลี่ยนจากการจ่ายเต็มจำนวนไปสู่การก่อหนี้ได้ง่ายเกินไป ควรให้การจ่ายเต็มจำนวนเป็นตัวเลือกแรกที่เห็นชัด และมีขั้นตอนยืนยันเพื่อให้ผู้ใช้รับรู้ว่ากำลังเลือกสินเชื่อ ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนช่องทางจ่ายเงิน ข้อเสนอนี้สะท้อนหลักคุ้มครองเชิงรุก คือ interven ก่อนเกิดหนี้ ไม่ใช่รอให้จ่ายไม่ไหวแล้วค่อยเยียวยา
