โครงสร้างต้นทุนที่เปลี่ยนไป: วัตถุดิบและพลังงานคือสมรภูมิหลัก
รายงานล่าสุดจากสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ประจำไตรมาส 2 ปี 2569 เปิดเผยว่า UKM ไทยกว่าร้อยละ 70.5 อยู่ในภาวะ “ทรงกับทรุด” โดยแบ่งเป็นกลุ่มที่อยู่ในช่วงขาลงแต่ยังประคองตัวได้ร้อยละ 38.2 และกลุ่มที่มีรายได้พอชำระหนี้แต่ไม่เหลือเงินลงทุนอีกร้อยละ 32.3 ขณะที่กลุ่มที่เติบโตต่อเนื่องมีเพียงร้อยละ 17.2 เท่านั้น ตัวเลขนี้สะท้อนว่าโครงสร้างต้นทุนของ UKM กำลังถูกบีบจากหลายด้านพร้อมกัน โดยค่าวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูปคิดเป็นสัดส่วนสูงสุดถึงร้อยละ 38.7 รองลงมาคือค่าใช้จ่ายด้านการผลิตและการให้บริการร้อยละ 17.9 และค่าแรงงานรวมถึงสถานที่อีกร้อยละ 13.0 ส่วนค่าขนส่งโลจิสติกส์และค่าการตลาดผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ก็เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะต้นทุนการขายออนไลน์ที่สูงเฉลี่ยถึงร้อยละ 30 ของยอดขาย
แรงกดดันซ้อน: ค่าไฟ วัตถุดิบ และกำลังซื้อที่ฟื้นตัวช้า
ปัญหาที่ UKM เผชิญไม่ได้จำกัดอยู่เพียงราคาวัตถุดิบที่ผันผวน แต่ยังรวมถึงต้นทุนพลังงานที่ปรับตัวสูงขึ้นต่อเนื่องจากวิกฤตภูมิรัฐศาสตร์และราคาน้ำมันในตลาดโลก สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทยระบุว่า ผู้ประกอบการต้องการให้ภาครัฐลดต้นทุนการดำเนินธุรกิจเป็นลำดับแรกถึงร้อยละ 66.5 แต่ปัญหาคือมาตรการรัฐที่ออกมายังเข้าถึงได้ยาก โดยมี UKM ถึงร้อยละ 36.3 ที่ไม่เคยเข้าร่วมมาตรการใด ๆ เลย เพราะขั้นตอนซับซ้อนและไม่ตรงกับความต้องการจริง สถานการณ์นี้ทำให้หลายธุรกิจต้องปรับตัวโดยการลดสต็อก ต่อรองเงื่อนไขการชำระเงินกับซัพพลายเออร์ และมองหาวัตถุดิบทดแทนที่มีต้นทุนต่ำลง แต่การปรับตัวดังกล่าวก็มีขีดจำกัดหากกำลังซื้อของผู้บริโภคยังฟื้นตัวไม่เต็มที่
กลยุทธ์ร่วมมือ: ผนึกกำลังตลอดห่วงโซ่คุณค่า
แนวทางที่เริ่มเห็นผลในกลุ่ม UKM ที่ปรับตัวได้คือการรวมกลุ่มเป็นคลัสเตอร์เพื่อต่อรองราคาวัตถุดิบและแบ่งปันต้นทุนโลจิสติกส์ การใช้ระบบสั่งซื้อร่วมกันทำให้ปริมาณคำสั่งซื้อต่อครั้งสูงขึ้นและต้นทุนต่อหน่วยลดลง ขณะเดียวกันหลายธุรกิจเริ่มนำข้อมูลความต้องการของลูกค้ามาวางแผนการผลิตแบบแม่นยำเพื่อลดของเสียและการถือสต็อกเกินจำเป็น นายแสงชัย ธีรกุลวาณิช ประธานยุทธศาสตร์สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย เน้นย้ำว่าครึ่งปีหลังของปี 2569 จำเป็นต้องสร้างความเข้าใจและทำให้มาตรการช่วยเหลือเข้าถึงผู้ประกอบการได้จริง ไม่ใช่เพียงประกาศออกมาแต่ไม่ถูกนำไปใช้ สำหรับ UKM ที่ต้องการตรวจสอบสุขภาพธุรกิจและแนวทางสนับสนุนจากภาครัฐ สามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ทางการของสสว. ที่ https://www.sme.go.th/ ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลที่อัปเดตสถานการณ์ UKM ไทยอย่างต่อเนื่อง
ปรับโมเดลธุรกิจ: จาก “ขายมาก” สู่ “ขายกำไร”
อีกกลยุทธ์ที่สำคัญคือการเปลี่ยนจากการวัดความสำเร็จด้วยยอดขายมาเป็นการวัดด้วยกำไรสุทธิต่อหน่วยและการหมุนเวียนเงินสด หลาย UKM เริ่มตัดสินค้าที่มีอัตรากำไรต่ำออกจากพอร์ต และหันไปเน้นสินค้าหรือบริการที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น เช่น การปรับสูตรผลิตภัณฑ์ให้ใช้วัตถุดิบในประเทศทดแทนวัตถุดิบนำเข้า หรือการเพิ่มบริการหลังการขายที่สร้างรายได้ recurring การบริหารเงินสดอย่างเข้มงวด การเจรจาขยายเครดิตเทอม และการใช้เครื่องมือดิจิทัลในการติดตามต้นทุนรายวัน จะช่วยให้ UKM มองเห็นจุดรั่วไหลของต้นทุนได้เร็วขึ้นและตัดสินใจได้ทันสถานการณ์
